Multifunctioneel gebouw de Bijgaerde te Sint-Amandsberg
Open Prijsvraag voor ontwerpen - AG SOB

opdrachtgever AG SOB
ontwerpteam urbain architectencollectief - Bureau Bouwtechniek
ARCAD - Gebotec
status laureaat jury (derde plaats) - geweerd na kwalitatieve selectie AG SOB
datum oktober 2009

De Malmarsite heeft heel wat potenties. Met de plannen voor het oude stationsgebouw en de aanleg van het Bijgaerdepark, waarvoor de werken recent gestart zijn, krijgt de plek meer en meer vorm. De volgende stap is de aanpak van het bestaande fabrieksgebouw, voorwerp van deze prijsvraag. De wijze van ontwikkeling van het vrijgekomen perceel heeft een belangrijke impact op de samenhang van het binnengebied.

Het voorgestelde concept is in die zin strategisch. Het zet in op een maximalisatie van het Bijgaerdepark. Het wenst dat de parkstrook langs de sporenbundel volledig deel uitmaakt van het park. Door op het scharnierpunt tussen het Bijgaerdepark en de parkeerbaai van het bestaande winkelcentrum voldoende openheid te voorzien kan de parkeerbaai mee deel gaan uitmaken van een groter Bijgaerdepark. De parkeerbaai zelf zal binnen het park een verharde zone blijven maar kan wel genieten van de ruimtelijkheid van een park. In zo'n ruimtelijk constellatie kan er gedacht worden om de parkeerbaai multifunctioneel in te zetten. Zo kunnen er bij lage bezetting van de parkeerplaatsen evenementen georganiseerd worden in het Bijgaerdepark of kan er gesport worden. Door de openheid biedt het voorstel een maximale leesbaarheid .

Om de gewenste openheid te garanderen vertrekt het ontwerpvoorstel van een concentratie van het nieuwe programma op een deel van het terrein van het te slopen stuk van de fabriek.
De strook met nieuw programma is qua voetafdruk op schaal van de andere reeds aanwezige bouwvolumes.

Er wordt geopteerd om de sportfaciliteiten onder te brengen in het stuk fabriek dat reeds gerenoveerd werd als ontmoetingsplaats. De infrastructuur voor sportfaciliteiten kan de idee van een ontmoetingsplaats extra ondersteunen, zowel op vlak van logistiek, als mentaal (de plaats die de plek inneemt op de mental map van de Gentenaar).
De oppervlakte die aanvankelijk voorzien was als ontmoetingsplaats verkleint vanzelfsprekend maar verdwijnt niet. De resterende ruimte wordt een krachtige, ommuurde plek in het park.

Grotere buitenruimtes vindt men in het park zelf. De nieuwe sportfabriek biedt binnenruimte die multifunctioneel kan worden ingezet. Indien er nood is aan bergruimtes voor verenigingen die van de ontmoetingsplaats gebruik maken, dan kunnen deze in de sportfabriek of in het nieuw bouwvolume worden voorzien.

Het gerenoveerde fabrieksgebouw is duidelijk leesbaar, een paviljoen in het park, en refereert aan het verleden. Deze rijkdom van het verleden draagt bij tot de potentiële kracht van de plek als ontmoetingsplaats. De nieuwe sportfabriek past zich in binnen de bestaande muren van de fabriek . De gerenoveerde shed-dakenstructuur wordt opgelift zodat voldoende vrije hoogte ontstaat voor de sporthal. De sheds vormen de ideale basis voor het aanbrengen van zonnepanelen om het paviljoen te voorzien van electriciteit.

Door de sportfaciliteiten los te trekken van de andere programma's ontstaan in de nieuwe bouwstrook meer mogelijkheden. In functie van een duidelijke leesbaarheid , faseerbaarheid en vrijheid van diverse actoren wordt geopteerd voor een driedeling van de strook: lage energie wooneenheden, alternatief samenwonen (cohousing - passieve woningbouw) en kantoren.

De verschillende deelprojecten kunnen onafhankelijk van elkaar worden opgetrokken. Er is evenwel één gemene deler: de parkeersokkel die als 1 geheel wordt uitgevoerd. Deze sokkel maakt gebruik van het hoogteverschil tussen de parkeerbaai en het park. De geparkeerde voertuigen zijn vanuit het park niet zichtbaar. Vanaf de parkeersokkel vormt een semi-publieke tuin - of in het geval van het alternatief wonen een deel van de gemeenschappelijke buitenruimte - de overgang naar het park.

Elk deelproject heeft haar eigen architectuur en kan volgens een specifiek bouwprincipe worden opgebouwd (passiefbouw of lage-energiebouw). De oriëntatie van de bouwvolumes is alvast gunstig in functie van een zo laag mogelijk energieverbruik. Het voorstel laat toe om compact te bouwen en heeft bovendien een minimale voetafdruk. Vanzelfsprekend kan voor de deelprojecten samen gekeken worden hoe het project waterneutraal kan gerealiseerd worden.
In dezelfde zin kan gezocht worden naar een gezamenlijke oplossing om het totaalproject te voorzien van een eigen energieproducerend systeem .

Elk deelproject heeft een eigen identiteit en een vrij directe relatie met het park. Het project zal zorgen voor een dagdagelijkse aanwezigheid in het park, zonder evenwel het park te domineren. Tegelijk zal het park dag in, dag uit een enorme troef worden voor het wonen en werken in het nieuwe project.

Met het lostrekken of het solitair laten bestaan van het stukje Malmar-fabriek binnen het park, versterkt het ontwerpvoorstel de keuze om de nieuwe ontwikkeling te laten getuigen van het verleden. Tegelijk refereert het ontwerpvoorstel naar pakweg 4 eeuwen geleden, toen ‘de Bijgaerd’, de beboste voorganger was van het bedoelde gemaximaliseerde Bijgaerdepark. Aan de Dendermondsesteenweg herinnert de brede inrijpoort naar het achtergelegen gedeelte van het al genoemde winkelcomplex met parking nog aan het Bygaerde Straetken dat daar ooit lag. De Malmar-crèche, de sportfabriek, het park, Oxfam, de woonprojecten, de kantoren, de winkelbaai, de inrijpoort, de N-Z fietsverbinding kunnen deel gaan uitmaken van het stadslandschapspark de Bijgaerd .

Uit het jury- en selectieverslag van 9 september 2009:
“De jury waardeert de logische analyse en boeiende visie verwerkt in de conceptnota en de schaal en herkenbaarheid van het project. Het concept verwezenlijkt door zijn doordachte eenvoudige keuze van inplanting en schikking een brede waaier aan leesbare en flexibele potenties. Het betreft een compact concept met een grote vanzelfsprekendheid, binnen- en buitenruimten die een veelvoud aan kwaliteiten in zich hebben en een kleine voetafdruk. Daarnaast is de jury gecharmeerd door de wijze waarop er aandacht is besteed aan de uitstraling, identiteit en kwaliteit van elke groep gebruikers.”

> wedstrijdbrochure (download pdf)