Kerkenplan Kortrijk
studieopdracht over de toekomst van 25 kerken te Kortrijk
in functie van de opmaak van een kerkenplan

opdrachtgever Stad Kortrijk
ontwerpteam urbain architectencollectief
status studie afgerond - kerkenplan in voorbereiding
datum najaar 2015

Zoals overal in Vlaanderen werkt men in Kortrijk aan een kerkenplan.

De stad Kortrijk nam zelf het initiatief om te komen tot een waar kerkenplan, een plan dat doordacht, de korte, middellange en lange termijn beoogt en gedragen wordt door de gelovige en niet-gelovige gemeenschappen. De stad gaf urbain architectencollectief de opdracht een onderzoek te voeren als aanzet voor een kerkenplan.

Het onderzoek werd recent afgerond en gebeurde in overleg en samenwerking met de diensten van de stad, de bevoegde schepenen C. Waelkens en W. Maddens, de kerkbesturen en de pastorale groepen van de diverse federaties/pastorale eenheden.

Het onderzoek van urbain architectencollectief werd kort toegelicht op de studiedag ‘Toekomst van parochiekerken in Vlaanderen’ die plaatsvond op 20 oktober 2015, georganiseerd door Kenniscentrum Vlaamse Steden ism. Team Vlaams Bouwmeester. Het onderzoek stelt de parochiegrenzen in Kortrijk in vraag. Een parochie is in oorsprong geen begrip dat gerelateerd is aan territoriale grenzen. Het begrip verwijst naar een gemeenschap van gelovigen. In de loop van de geschiedenis zijn parochies gaan samenvallen met bepaalde begrenzingen: dorpen, wijken, delen van de stad. Het ontwerpteam pleit om bij het debat over het kerkenplan los te komen van deze parochiegrenzen. Ze hebben hun relevantie grotendeels verloren en vormen een belemmering voor de vele vrijwilligers van de parochies om te participeren aan een (nieuw) groter idee. urbain architectencollectief stelt voor om Kortrijk vooral als ruimtelijk geheel voor ogen te houden en invulling te geven aan de idee 'Kerk in Kortrijk'.

Er wordt voorgesteld te vertrekken van een leeg plan dat wordt ingevuld door een bewuste keuze te maken voor beperkt aantal kerkgebouwen, in plaats van een plan waarbij in het beschikbaar patrimonium geschrapt wordt.

Het onderzoek werd opgebouwd in drie luiken: inventarisatie, evaluatie en projectie.

Bij de inventarisatie is alle beschikbare informatie (CRKC-bevragingen, monumentenwacht, plaatsbezoeken, archiefmateriaal, literatuur, boekhoudkundige gegevens, ... ) samengebracht in een steekkaart per parochiekerkgebouw (in totaal 25) en gegroepeerd per federatie. Om de diverse brochures samen te stellen is urbain architectencollectief met de diverse kerkbesturen getrokken dialoog gegaan om op die manier de informatie te corrigeren en/of aan te vullen.

Bij de evaluatie werd het beschikbare patrimonium doorgelicht. Doelstelling van de evaluatie was niet het ontwikkelen van een objectieve en absolute rangschikking van het divers patrimonium, maar een ontleding in diverse facetten in de hoop daarmee de puzzelstukken voor een gedragen kerkenplan op tafel te leggen. Dit gebeurde op een zo communicatief mogelijke manier, hoofdzakelijk met grafisch aantrekkelijke en leesbare posters en kaarten, om de betrokkenen te kunnen aanspreken en een dialoog op gang te brengen. Bedoeling was om op deze manier de bij elk kerkbestuur of pastorale groep aanwezige (en begrijpelijke) reflex van zelfbescherming en zelfbehoud niet aan te wakkeren maar de blik op het groter geheel te openen.

Bij de projectie worden een aantal scenario’s ontwikkeld. urbain architectencollectief wil met deze scenario’s laten zien hoe men, uitgaande van een aantal evaluatieparameters, tot een kerkenplan kan komen. Met de projectie wordt een mogelijke invulling gegeven aan de ruimtelijke idee 'Kerk in Kortrijk'. Het moet de aanzet zijn om in een volgende stap een pastorale visie te ontwikkelen voor dat idee.

urbain architectencollectief toont met het onderzoek aan dat een kerkenplan geen noodzakelijk kwaad hoeft te zijn, maar een kans biedt tot heroriëntering en nieuwe dynamiek.