De Sperwer vzw te Zeveneken
DB-project - uitbreiding van een dagcentrum voor mensen met een beperking

opdrachtgever De Sperwer vzw
ontwerpteam urbain architectencollectief ism Wycor nv (Design&Build)
stabiliteit & technieken Stabitec
datum 2016
fase wedstrijd afgerond - niet weerhouden

context
De site ligt langs een typische Vlaamse steenweg, in de nabijheid van de dorpskern van Zeveneken. De drukke steenweg genereert een weinig kwalititatieve, versteende ruimte met weinig aanleiding tot sociaal contact of ontmoeting.

De huidige configuratie van de bestaande gebouwen op de site biedt evenwel mogelijkheden om hierop een antwoord te bieden. Door in te zetten op de ‘binnenzijde’ van het perceel, en een juist gekozen inplanting van nieuw te bouwen volume(s), is het mogelijk een eigen wereld te maken, waar dagbesteding in alle rust kan plaatsvinden in contact met het achterliggende weidelandschap.
Tegelijk kan het dagcentrum op deze plek ook een gezicht krijgen aan de zijde van de Gentse Steenweg, open en uitnodigend.

inplanting
Tijdens de plaatsbezoeken stelden we vast dat de bestaande structuren op de site in een slechte tot zeer slechte staat verkeren (bouwfysisch, bouwtechnisch), met uitzondering van de directeurswoning waarvan het interieur reeds grotendeels gestript werd door de mensen van het dagcentrum zelf.
De zoektocht naar de mogelijke inzet van bestaande gebouwen voor het nieuwe dagcentrum toont aan dat plannen in die zin gedoemd zijn om doorloopruimtes te genereren. Wanneer de bestaande gebouwen gerenoveerd en herbestemd zouden worden, levert dit een groter gebouw op, minder op maat, minder flexibel. We beslissen om uit te gaan van het behoud van de voormalige directeurswoning en alle andere aangebouwde delen af te breken.

De keuze voor een afbraak van een groot deel van de gebouw laat ons toe om na te denken over een bevattelijke verbouwing van de directeurswoning en een nieuwe (aan)bouw die qua energieprestatie op een eenvoudige wijze kan voldoen aan de geldende normering of hoger.
De keuze voor afbraak laat ons ook toe om een nieuwe verhouding te zoeken en afstand te nemen van de perceelsgrenzen. We maken ruimte.

We kiezen voor een compact bouwvolume, waar de directeurswoning in opgenomen is, de directeurswoning wordt 'omarmd' door de nieuwe aanbouw. We streven naar vier evenwaardige gevels die maximaal gebruik maken van de vrijgemaakt ruimte.

Vooraan kiest het nieuwe gebouw positie in lijn met de gevel van de directeurswoning. Aan beide zijden van de woning vormen de nieuwe vleugels mee het gezicht van het dagcentrum aan de steenweg. Door de juiste afstand te bewaren tot de steenweg en de perceelsgrenzen ontstaat een ringvormige groene tuin rondom het dagcentrum, met een diversiteit aan verblijfsplekken. Deze tuin, wordt omsloten door een tuinmuur en een hoge haag, waardoor een sterke plek gemaakt wordt met de ruimtelijkheid van een 'hortus conclusus' (Lat. letterlijk: omsloten tuin). Om deze 'hortus conclusus' maximaal te kunnen benutten worden verharde terrassen ingepland op verschillende oriëntaties en zichtlocaties, die bereikbaar zijn zowel vanuit de polyvalente ruimte als de ateliers.
De huidige kwaliteit van de binnentuin in de bestaande schakeling van gebouwen wordt op die manier teruggevonden in een tuin die het gebouw omringt. De tuin zal plaats bieden aan diverse types groenaanleg: moestuin, vlindertuin, siertuin, schaduwtuin, ...

planconcept
Het grondplan dat werd ontwikkeld gaat uit van een aantal heldere keuzes, met het oog op een zeer rationeel, eenvoudig leesbaar gebouw. Programmatisch wordt gekozen voor een opdeling tussen de administratieve functies en de dagbestedingsfuncties, de eerste worden ondergebracht in de voormalige directeurswoning, de laatste in de nieuwe aanbouw. Dit heeft voordelen op vlak van beheer.

De directeurswoning huisvest het teamlokaal/vergaderlokaal, het zorglokaal, de coördinator en de verschillende burelen op de verdieping. De voordeur van de directeurswoning wordt de hoofdtoegang tot het dagcentrum, waardoor ook een controle mogelijk is van wie binnenkomt. De centrale hal van de directeurswoning geeft uit op de polyvalente ruimte die in het hart van het gebouw werd voorzien. Royaal daglicht komt er binnen via twee zorgvuldig gekozen daklichten. Vanuit deze ruimte zijn er verschillende diagonale doorzichten naar de tuin en de steenweg. Het is de 'foyer' of ontvangstruimte die geldt als kern van het project en die de gebruiker verdeelt naar de verschillende functies. Ze doet dienst als eetzaal voor medewerkers en personeel, als leefruimte met zitplaatsen, als ontspanningsruimte, als sportzaal, als feestzaal, toneelzaal en tentoonstellingsruimte, maar evenzeer als tijdelijke uitbreiding bij een atelier.

Vier specifieke atelierruimtes maken de basis uit van het dagbestedingsprogramma:
1 houtatelier met bijhorende machinekamer, houtopslag
2 kleiatelier met bijhorende kleioven
3 schilderatelier
4 kookatelier waar de dagelijkse maaltijden worden bereid

De atelierruimtes worden op de vier uiterste hoeken van het dagcentrum geplaatst en van elkaar gescheiden door gesloten volumes met de eerder 'dienende' functies. De directeurswoning neemt de rol op van één van deze gesloten volumes. Deze schikking geeft een dynamische ruimtelijk werking met diagonale doorzichten van de ene ruimte naar de andere, tussen de gesloten volumes door. Deze laatste vormen een functionele ring rond de polyvalente zaal. Dit zal meteen het basisschema worden voor de structurele opbouw van het dagcentrum. De atelierruimtes worden in hun raakvlak met de zaal voorzien van transparante schrijnwerkgehelen, die ze zowel kunnen afsluiten van, als openen naar de centrale verblijfsruimte. Grote gevelopeningen zorgen voor voldoende daglicht en zichten op de omgeving.